Viếng vương cung thánh đường PHÊRÔ ở VATICA Ý Đại Lợi

0

Những hang đá Chúa Hài Đồng; và trong thương xá những nhạc khúc Giáng Sinh quen thuộc vang âm dìu dặt không gian. Một lần nữa Giáng Sinh đã trở về, Giáng Sinh không còn là một nghi lễ tôn giáo kỷ niệm ngày sinh của Chúa Jesus mà đã trở thành một lễ hội toàn cầu không phân biệt sắc tộc tín ngưỡng.

Nhân mùa Giáng Sinh chúng ta hãy viếng thăm Vương Cung Thánh Đường Thánh Phêrô thuộc tòa thánh Vatican, trung tâm của giáo hội Thiên Chúa giáo tọa lạc tại thủ đô Rome, Ý Đại Lợi.

Thánh đường Thánh Phêrô là kiến trúc biểu tượng cho tòa thánh Vatican ở Rome thủ đô nước Ý Đại Lợi, đây là thánh đường to lớn đồ sộ vào bậc nhất thế giới và được xếp hạng “Basilica” vì tính chất cổ xưa, to lớn và linh thiêng. Từ ngữ Basilica và Cathedral thường hiểu cùng để chỉ một nhà thờ lớn nhưng hai danh từ ấy khác nhau như thế nào?

Basilica dịch là Vương Cung Thánh Đường để chỉ một nhà thờ vừa là kỳ công về kiến trúc vừa có giá trị lịch sử cổ xưa. Còn Cathedral có nghĩa là nhà thờ chính tòa, là nơi đặt tòa Giám Mục của giáo phận như nhà thờ Chính Tòa Sài Gòn, nhà thờ Chính Tòa Hà Nội. Nhà thờ chính tòa mới của Quận Cam, California là nhà thờ kiếng (Crystal Cathedral) ở thành phố Garden Grove.

CÔNG TRƯỜNG THÁNH PHÊRÔ

Du khách đến viếng Vatican đều phải qua một quảng trường lớn là Công Trường Thánh Phêrô, Công trường Thánh Phêrô (St. Peter’s Square, tiếng Ý là Piazza San Pietro) là khoảng sân rộng lớn hình bầu dục nằm phía trước tiền diện nhà thờ Thánh Phêrô. Công trường được lát đá tảng từ trên cao nhìn xuống như vòng khoen tròn trên đầu chiếc chìa khóa mang ý nghĩa từ thánh kinh viết bởi thánh Matthew: “Chúa giao cho Thánh Phêrô giữ chìa khóa cửa thiên đàng”. Thánh Phêrô là một trong 12 môn đệ của Chúa Jesus đã tử đạo và được chôn tại đây, ông là người cầm đầu giáo hội được xem là Giáo Hoàng đầu tiên.

Công trường nhìn về phương Đông là hướng nước Do Thái (Israel) nơi Chúa sinh ra và rao giảng đạo. Bao quanh công trường là 2 dãy hành lang Colonnade hình cung, mỗi dãy có 4 hàng cột bằng đá với tổng cộng 284 cây cột. Hai dãy hành lang này như hai lối đi được che mưa che nắng đưa tín đồ vào chiêm bái nhà thờ. Lối đi giữa hành lang rộng đủ để xe ngựa chạy và 2 lối đi 2 bên dành cho người đi bộ. Công trường cũng như kiến trúc hành lang Colonnade thiết kế bởi Lorenzo Bermini và đuợc xây dựng từ năm 1655 đến 1667 dưới triều của Giáo Hoàng Alexander VII. Trên nóc của hành lang là tượng của 140 vị thánh được điêu khắc từ năm 1662 đến 1703.

Tâm điểm của công trường là cây cột đá Obelisk như một tấm bia cổ xưa nhất nơi đây. Cột Obelisk cao 40 mét có từ thế kỷ 13 trước Tây lịch ở Ai Cập (Egypt) được mang đến La Mã vào năm 36 AD bởi hoàng đế Caligula và trước đó được dựng ở vận động trường của vua Nero (Nero’s Circus) cách nơi đây 100 m (là địa điểm nhà thờ Thánh Phêrô hiện nay). Cột được dời ra đây từ năm 1586 với công dụng như chiếc đồng hồ mặt trời, vào lúc đứng ngọ (12 giờ trưa) bóng cây cột sẽ chiếu xuống ngay chiếc dĩa bằng đá cẩm thạch trắng.

Đối xứng hai bên cây cột là hai bồn phun (phông-tên) nước bằng đá, bồn ở hướng Nam là công trình của Carlo Maderno được tạc vào năm 1613 và bồn hướng Bắc của Carlo Fontana được tạc vào năm 1677. Khi chúng tôi đến đây hai bồn phun nước đang được trùng tu nên không hoạt động. Ngày nay những phông-tên bắn những tia nước lên bằng máy bơm nhưng thời xưa chưa có máy bơm chạy bằng điện hay bằng nhiên liệu, người ta phải dẫn nước từ trên núi xuống. Với nguyên tắc bình thông nhau, nước ở nơi thấp hơn sẽ phun lên cho ngang bằng với mực trên cao.

Thành thử thiết kế phông-tên ngày xưa là một công việc phải tính toán không đơn giản. Khoảng giữa cây cột Obelisk và mỗi bồn phun nước có một tảng đá hình bầu dục đánh dấu tâm điểm của dãy hành lang hình vòng cung. Nếu đứng trên tảng đá này sẽ thấy hai hàng cột của hành lang Colonnade thẳng hàng nhau. Gần bậc thềm dẫn lên nhà thờ Thánh Phêrô có hai tượng đá rất lớn là tượng hai thánh Phêrô và Phaolô (Peter và Paul) là hai thánh bổn mạng của thành La Mã. Hai tượng này cao khoảng 5 mét được tạc theo lệnh của Giáo Hoàng Pius IX vào Lễ Phục Sinh 1847 để thay thế hai tượng cũ nhỏ hơn.

KIẾN TRÚC TIỀN DIỆN NHÀ THỜ THÁNH PHÊRÔ

Đứng ở quảng trường Thánh Phêrô nhìn vào nhà thờ phần cao nhất là mái vòm nhà thờ, không phải hình bán cầu mà là hình cong Parabole được vẽ kiểu bởi danh tài Michelangelo người giữ vai trò kiến trúc sư trưởng vào năm 1546. Cho tới khi ông ta chết (1564) mái vòm vẫn chưa hoàn tất chỉ mới xong phần đáy.

Mái vòm được xây từ năm 1585 đến 1590 bởi kiến trúc sư Giacomo Della Porta và phụ tá là Domenico Fontana, ông này vẽ kiểu ngôi nhà “lồng đèn” (lantern) đặt trên mái vòm và cao nhất là qủa cầu tròn được đặt lên trên đó vào năm 1593.

Tiền diện nhà thờ là một kiến trúc hình chữ nhật rộng 116 mét và cao 53 mét với những cột to được xây trong khoảng từ năm 1608 đến 1614 do Carlo Modeno thiết kế. Bên trên tiền diện có 13 tượng các thánh từ trái sang phải là các ông Thaddeus, Matthew, Philip, Thomas, James the Elder, John the Baptist, Christ the Redeemer (ở giữa), Andrew, John the Evangelist, James the Younger, Bartholomew, Simon và Matthias. Phía dưới có dòng chữ La Tinh “IN HONOREM PRINCIPIS APOST PAVLVS V BVRGHESIVS ROMANVS PONT MAX AN MDCXII PONT VII”.

Dòng chữ này dịch sang tiếng Anh là: “In honor of the prince of apostles Paul V Borghese, Pope, in the year 1612 and the seventh year of his pontificate” cho biết tiền diện nhà thờ được xây năm 1612 nhằm vinh danh vị sứ đồ là Giáo Hoàng Paul Đệ Ngũ Borghese trong năm thứ bảy dưới triều giáo hoàng của ngài.

Giữa tiền diện và các cửa vào nhà thờ là gian đại sảnh gọi là Portico nơi đây có tượng 2 hoàng đế là Charlemagne ở phía Nam và Constantine ở hướng Bắc là những người có công với giáo hội. Cửa nhà thờ ở hướng cực Bắc (tức cửa tay phải nếu đứng phía trước nhà thờ nhìn vào) gọi là Thánh Môn (Holy Door) cánh cửa bằng đồng được thiết kế bởi Vico Consorti vào năm 1950. Cửa này chỉ được mở khi mừng những việc trọng đại như năm Thánh (Jubilee years), gần đây nhất Đức Giáo Hoàng John Paul II mở cửa thánh này trong những năm 1983-84 và 2000-01.

Cánh cửa chính giữa tác giả là Antonio Averulino (1455) được lưu lại từ nhà thờ cũ. Cánh cửa quá nhỏ so với nhà thờ mới nên phải gắn thêm những phù điêu chạm trỗ hình các thánh như hình Chúa đội mũ triều thiên cho Đức Mẹ Maria. Thánh Phaolồ với thanh kiếm (ông này là quan triều từng sát hại người theo đạo sau trở lại với đạo), thánh Phêrô trao chìa khóa cho Giáo Hoàng Eugene IV v.v…Cửa sau cùng ở phía trái là Tử Môn (Door of Death) theo truyền thống chỉ mở để đưa đám tang ra khỏi nhà thờ như tang lễ các Giáo Hoàng và các phù điêu trên cánh cửa cũng diễn tả cảnh lâm chung của Chúa Jesus, Đức Bà Maria và nhiều thánh khác nữa.

Thường vào thăm viếng nhà thờ Thánh Phêrô du khách phải sắp hàng chờ trung bình chừng nửa tiếng đồng hồ, trong lúc chờ đợi nghe các hướng dẫn viên du lịch thuyết trình, nếu đi tự túc có thể mở các tập sách hướng dẫn đọc trước những chi tiết về lịch sử, các giai đoạn xây cất nhà thờ có một không hai này. Nhà thờ vừa cổ xưa với tuổi đời trên 500 năm, vừa to lớn đồ sộ lại vừa là một kỳ công nghệ thuật rất lộng lẫy và mỹ lệ. Những công trình đồ sộ vào xem thường phải mua vé gọi là phụ phí đóng góp vào việc tu bổ di tích nhưng riêng đại giáo đường Thánh Phêrô thì hoàn toàn miễn phí và chào đón tất cả mọi người không phân biệt bất cứ ai và tự do chụp ảnh, quay phim.

LỊCH SỬ NHÀ THỜ THÁNH PHÊRÔ

Nhà thờ Thánh Phêrô hiện nay được xây dựng trên nền nhà thờ Thánh Phêrô cổ được vua Constantine cho xây vào năm 324 AD ngay trên phần mộ của Thánh Phêrô sau khi ông bị hành hình và tử đạo. Thánh Phêrô là một trong 12 vị tông đồ của Chúa Jesus, từ miền Do Thái ông đã sang Rome để giảng đạo và bị hành hình khoảng năm 64 đến 67 AD dưới thời bạo chúa Nero.

Tương truyền rằng ông bị đóng đinh trên thập giá như Chúa Jesus và treo ngược theo lời yêu cầu của ông. Xác ông được an táng trong khu nghĩa địa của người Thiên Chúa Giáo, khu này trước kia là vận động trường (Circus) của vua Nero (từ ngữ “Circus” tạm dịch là “vận động trường” là bãi đất trống ngày xưa dùng để tranh tài thể thao, giải trí, hội chợ v.v…).

Sau 300 năm bị cấm đạo, những người theo đạo Thiên Chúa bị các vua La Mã giết, đến đời vua Constantine ông này bãi bỏ việc cấm đạo và truyền xây nhà thờ Thánh Phêrô ngay trên khu mộ của Thánh Phêrô và gần nơi ông bị hành hình. Tương truyền cho rằng vua Constantine theo đạo Thiên Chúa là vì trong thời gian ông bị quân giặc vây hãm, nằm mơ ông thấy thiên thần bảo ông cho vẽ hình thập tự giá lên các tấm khiên mộc của binh sĩ.

Sáng ra ông cho làm như vậy và quân lính của ông đã thắng trận chiến, giải vây được thành La Mã. Nhà thờ cũ cũng rất đồ sộ được trang hoàng bằng đá hoa cương cẩm thạch (marble) và những bức tranh cẩn đá (mosaics), bị đánh phá nhiều lần bởi giặc xăm lăng phương Bắc nhưng cũng là trung tâm của Thiên Chúa Giáo thời ấy.

Hơn 1,100 năm sau, đến giữa thế kỷ 15 nhà thờ Thánh Phêrô đã xuống cấp hư hại vì bỏ hoang trong một thời gian dài chiến tranh, thấy cần phải xây lại nên có những dự án tái thiết từ những năm 1450. Công việc xây cất nhà thờ thực sự khởi công năm 1506 dưới triều đại Giáo Hoàng Julius II, giao cho ông Donato Bramante là kiến trúc sư trưởng đầu tiên với nhiệm vụ phá đi nhà thờ cũ và xây nhà thờ mới có dạng hình cây thánh giá kiểu Hy Lạp với mái vòm cao.

Sau khi ông Bramante chết năm 1514 công việc đình trệ suốt 30 năm, mọi người chỉ tranh cãi về bản vẽ mà không xây dựng thêm cái gì. Đến năm 1547 Michelangelo lúc này đã 72 tuổi được giao làm kiến trúc sư trưởng, ông ta thay đổi bản vẽ, xây nhà thờ lớn hơn và thiết kế lại phần mái vòm cũng như trang trí phần bên trong như ngày nay chúng ta thấy. Sau khi Michelangelo qua đời, ông Carlo Maderno tiếp tục công trình và hoàn thành năm 1615 dưới thời Giáo Hoàng Paul V.

Nhà thờ Thánh Phêrô là kiến trúc vĩ đại có chiều dài 218 mét (715 ft), mái vòm cao 137 mét (450 ft) với diện tích 23,000 mét vuông có thể chứa đến 60,000 người ở bên trong. Nhà thờ có tất cả 778 cây cột, 395 bức tượng và 44 bàn thờ. Thánh đường Thánh Phêrô cũng là kiến trúc mỹ thuật nhất của giáo hội Thiên Chúa Giáo là nơi tổ chức những nghi thức tôn giáo trọng đại và mỗi ngày đều có thánh lễ cử hành bên trong.

NỘI ĐIỆN NHÀ THỜ

Sau khi băng qua Công Trường Thánh Phêrô vào buổi sáng đông nghẹt du khách và tín đồ hành hương, ông Anthony hướng dẫn viên địa phương đưa chúng tôi đến sắp hàng ở cửa bên tay mặt để vào viếng nhà thờ. Nơi đây phải qua bàn khám xét các túi xách tay và cũng ở đây du khách có thể hỏi mướn máy thuyết minh bằng nhiều thứ tiếng để mang vào nhà thờ, vừa đi vừa nghe những lời giải thích về các di tích. Sau khi qua gian sảnh đường tiền diện chúng tôi vào bên trong nhà thờ.

Cảnh tượng vô cùng huy hoàng, tráng lệ và to lớn, đồ sộ hiện ra gây ấn tượng thích thú khó quên. Bên trong không khí mát lạnh, du khách cũng như người hành hương rất đông quay phim, chụp hình, nói cười, trao đổi nhận xét nhưng tiếng động không ồn ào mà vang vọng bàng bạc không quấy rầy người xem. Sàn giáo đường lát bằng đá cẩm thạch (marble) hoa vân nhiều màu sắp xếp hài hòa, bóng loáng rất đẹp.

Vào những năm 1500, thời xây nhà thờ chưa có máy móc tân tiến để cưa, cắt đá cẩm thạch nhưng không hiểu người ta làm thế nào mà sàn đá nhà thờ trơn tru, bằng phẳng không gợn sóng, những đường nối nhau thẳng tấp và rất khít khao độ hở chỉ chừng vài milimét. Đặc biệt là hàng trăm cột đá tròn bằng cẩm thạch bóng lộn vươn lên cao vút tận nóc nhà thờ.

Phía trên là những mái vòm cong được trang trí bằng những hoa văn, phù điêu cũng bằng đá hoa cương được chạm trổ vô cùng công phu và tinh xảo. Khắp đó đây, trên tường, dưới những trụ cột vô số những bức tượng đường nét nghệ thuật tuyệt vời. Đây là tượng những vị thánh tử đạo, những hoàng đế hay những bức điêu khắc trên đá diễn tả một cảnh nào đó trong thánh kinh.

Thường điêu khắc cổ Âu Châu hay có những bức tượng khỏa thân nhưng nơi đây không thấy có bức tượng nào dạng thức nghệ thuật như vậy. Trên tường nơi cao nhất giáp với mái vòm cong là những đường vân chạy chỉ (mold) trang trí có những dòng chữ La Tinh mạ vàng lấp lánh trông cổ kính, uy nghiêm. Tuy là những mẫu tự La Mã thường thấy nhưng nếu không học tiếng La Tinh sẽ khó đoán ý nghĩa như thế nào?

Nhà thờ có bình đồ (plan) kiến trúc như hình thập giá, tâm của thập giá nơi ngã tư giao nhau là bàn thờ chính của nhà thờ, phía dưới là hầm mộ của Thánh Phêrô và bên trên là mái vòm nhà thờ. Bắt đầu bên tay mặt của nhà thờ, nhóm chúng tôi tiến về phía cung thánh. Nhà thờ rất nhiều cây cột to lớn, dưới những cây cột đều có những bàn thờ bên trong là tượng một vị thánh. Có tất cả 39 vị thánh khai sáng giáo hội được thờ trong suốt nhà thờ.

TÁC PHẨM PIETÀ CỦA MICHELANGELO

Đầu tiên cũng ở về phía tay mặt gần cửa vào là tác phẩm điêu khắc bằng đá cẩm thạch trắng rất nổi tiếng của Michelangelo lúc ông còn trẻ là bức tượng Pietà mà người Việt thường gọi là tượng Đức Mẹ Sầu Bi (tượng sao chép khổ nhỏ từng được đặt ở khuôn viên tòa Khâm Sứ ở Hà Nội). Tượng diễn tả cảnh Đức Mẹ ôm xác Chúa Jesus trong lòng sau khi đem xác xuống từ thập giá. Tác phẩm rất sống động tuy bằng đá nhưng thân xác Chúa có vẻ mềm nhũng như xác thật. Bằng đá mà khắc như vậy thật là một kỳ công của một thiên tài. Tượng Pietà là tác phẩm vô giá nhưng để cho mọi người tự do chiêm ngưỡng chụp hình, một lần vào năm 1972 có một kẻ dùng búa chém vào bức tượng nhưng rất may dường như không hư hại gì! Hiện nay tượng được chắn bằng một tấm kính trong nên chụp ảnh bằng đèn có thể bị phản chiếu. Michaelangelo tạc bức tượng vào năm mới có 24 tuổi và có khắc tên mình trên áo của Đức Mẹ.

VƯƠNG CUNG THÁNH ĐƯỜNG VATICAN VÀ CỘNG ĐỒNG NGƯỜI VIỆT

Ngày 18-06-1988 lịch sử toà thánh Vatican đã ghi nhận ngày đại lễ Phong Thánh 117 Thánh Tử Đạo Việt Nam với sự chủ tọa của cố Giáo Hoàng Gioan Phaolô II và nhiều hàng giáo phẩm. Buổi lễ đã diễn ra trên Công Trường Thánh Phêrô trước một cử tọa đông đảo hơn 30 ngàn người, trong đó có khoảng 10 ngàn giáo dân người Việt khắp nơi trên thế giới đổ về, đông đảo nhất là từ Hoa Kỳ kể cả từ Việt Nam qua tham dự. Buổi lễ nhằm chính thức phong hiển thánh cho 117 vị tử đạo tại Việt Nam dưới thời cấm đạo của các vua nhà Nguyễn vào cuối thế kỷ 18 và suốt thế kỷ 19. Trong 117 vị tử đạo có 96 người Việt Nam, 11 giáo sĩ Tây Ban Nha, số vị còn lại thuộc nhiều quốc tịch khác. Hiện nay tòa thánh Vatican đang điều tra, thu thập chứng cứ để phong Chân Phước (Á Thánh) cho cố Hồng Y Nguyễn Văn Thuận (1928-2002) người đã từng bị tù đày nhiều năm, bị trục xuất năm 1989 và được tấn phong Hồng Y năm 2001.

Đối với người Thiên Chúa Giáo Việt Nam cũng như khắp nơi trên thế giới Vương Cung Thánh Đường Thánh Phêrô cũng như Tòa Thánh Vatican là niềm ao ước được đến hành hương chiêm bái trong đời của họ. Đối với khách du lịch ngoại đạo, nhà thờ Thánh Phêrô là một kỳ công kiến trúc, một tác phẩm nghệ thuật vô giá và là một địa điểm lịch sử trải dài hơn 2,000 năm. Vatican là một trong những điểm du lịch thế giới đông đảo người viếng thăm nhất hàng năm.

Quảng trường và nhà thờ Thánh Phêrô ở Vatican.

Tiền diện Vương Cung Thánh Đường Phêrô xây năm 1612, nhà thờ phía sau xây năm 1506

Từ mái vòm nhà thờ Phêrô nhìn xuống quảng trường.

Trụ đá Obelisk được mang từ Ai Cập đến Roma vào năm 36 trước Công Nguyên.

Bên trong Vương Cung Thánh Đường Phêrô.

Tượng Đức Mẹ Sầu Bi (Pietà) của Michelangelo đặt trong nhà thờ.