Trẻ em trở thành người ái kỷ như thế nào?

0
120

Các kiểu gia đình sau đây có thể góp phần khiến một đứa trẻ mắc chứng Narcissistic Personality Disorder (Rối loạn nhân cách ái kỷ, còn gọi là Nhân cách yêu mình thái quá):

Ảnh: Sai De Silva / Unsplash

Kiểu 1: Cha/Mẹ truyền tải các giá trị ái kỷ
Trong bối cảnh này, đứa trẻ được nuôi dưỡng trong một gia đình nơi mọi người có tính cạnh tranh và phần thưởng chỉ dành cho người đạt thành tích cao. Một hoặc cả hai phụ huynh là Exhibitionist Narcissist (tạm dịch: người ái kỷ phô trương). Phương châm của gia đình này là: If you can’t be the best, why bother? (Nếu mày không thể đứng nhất, thì tao quan tâm làm gì?).

Tình yêu cha mẹ dành cho con cái trong trường hợp này là tình yêu có điều kiện: Họ chỉ thương con khi con dẫn đầu cuộc đua, khi con đứng hạng nhất cuộc thi khoa học, khi con đóng vai chính trong buổi diễn ở trường,… Nếu không, con trong mắt họ là một nỗi thất vọng. Mọi người trong gia đình phải là người đặc biệt và phải liên tục chứng minh được sư đặc biệt đó. Dù bạn đạt được bao nhiêu, áp lực lên bạn vẫn không bao giờ chấm dứt. Một người từng cho biết: “Khi tôi về nhà và khoe với bố mình được điểm A cho tất cả các môn, bố tôi hỏi liệu có ai đạt điểm A+ không.”

Những đứa trẻ trong các gia đình này không cảm thấy tình yêu bố mẹ dành cho chúng là ổn định. Trẻ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm niềm vui vô tư từ mọi thứ, trừ khi niềm vui đó thể hiện được địa vị. Thay vì được bố mẹ khuyến khích khám phá những gì trẻ thích và muốn làm, trẻ chỉ nhận được sự khích lệ khi đạt thành tích cao. Bố mẹ trẻ không quan tâm đến bản sắc thật của trẻ, mà thường chỉ quan tâm đến việc con của họ làm nở mày nở mặt cho gia đình như thế nào.

Trẻ em lớn lên trong gia đình kiểu này chỉ cảm thấy an tâm và có giá trị khi chúng thành công và được công nhận là “tốt nhất”, “hay nhất”, “giỏi nhất”,… Tình yêu có điều kiện mà chúng nhận được khi còn bé và việc cha mẹ chúng đánh giá quá cao khía cạnh địa vị và thành công khiến trẻ dành cả đời mải miết đuổi theo thành công và lầm tưởng rằng thành công là hạnh phúc.

Kiểu 2: Phụ huynh ái kỷ tìm cách hạ thấp con mình
Trong trường hợp này, trẻ có cha/mẹ độc tài và luôn chê bai trẻ. Người cha/mẹ này thường khó chịu, dễ nổi giận và có kỳ vọng cao quá mức thực tế dành cho con.

Nếu họ có hai đứa con trở lên, họ sẽ khen một đứa và chê đứa còn lại. Đứa hay, đứa giỏi trong tình huống này có thể nhanh chóng trở thành đứa bị chê trong tình huống khác. Không ai trong gia đình cảm thấy an toàn và mọi người phải cố gắng làm vừa lòng vị phụ huynh ái kỷ đang nổi khùng.

Vị phụ huynh còn lại cũng thường bị bạn đời đối xử như đứa trẻ và bị hạ thấp phẩm giá. Khi anh/cô ta bất đồng ý kiến với người bạn đời ái kỷ, anh/cô ta cũng sẽ bị bạn đời làm bẽ mặt.

Trẻ em lớn lên trong kiểu gia đình này thường cảm thấy phẫn nộ, xấu hổ và bất công. Chúng có thể phản ứng lại môi trường gia đình theo một số cách khác nhau.

The Defeated Child (Đứa trẻ bị đánh bại): Trẻ đầu hàng và chấp nhận thua cuộc. Trong giai đoạn thiếu niên, sau nhiều năm nghe bố/mẹ bảo rằng trẻ là kẻ vô giá trị, trẻ có thể bị self-hating shame-based depression (tạm dịch: trầm cảm tự ghét mình và hổ thẹn). Rồi để thoát khỏi nỗi hổ thẹn dành cho bản thân, trẻ có thể nghiện ngập và có những hành vi nông nổi. Trẻ không bao giờ khai mở được tiềm năng thật của mình vì trẻ tin rằng mình không có tiềm năng.

The Rebellious Child (Đứa trẻ nổi loạn): Trẻ công khai phủ nhận thông điệp của bố/mẹ rằng trẻ là kẻ vô tích sự. Thay vào đó, trẻ phấn đấu chứng tỏ bản thân với chính mình, với thế giới và với cha mẹ rằng trẻ đặc biệt và rằng cha mẹ trẻ đã sai. Trẻ theo đuổi thành tích bằng mọi cách có thể. Chứng minh mình là người đặc biệt trở thành một sự mệnh suốt đời đối với trẻ, trong khi đó sâu thẳm trong lòng trẻ, có một giọng nói gay gắt chỉ trích mọi lỗi lầm của trẻ – dù lỗi lầm đó cỏn con thế nào.

The Angry Child (Đứa trẻ phẫn nộ): Trẻ lớn lên với lòng căm phẫn người cha/mẹ chê bai trẻ. Bất cứ ai khiến trẻ nhớ tới vị phụ huynh đó đều trở thành mục tiêu cho cơn giận của trẻ. Đôi khi trẻ trở thành Toxic/Maglinant Narcissist (tạm dịch: Người ái kỷ độc hại/hiểm ác). Gặt hái thành tích đối với trẻ là không đủ, trẻ còn phải phá hoại nữa.

Kiểu 3:”The Golden Child” (tạm dịch: “Đứa trẻ vàng”)
Những phụ huynh này thường là Closet Narcissist (tạm dịch: Người ái kỷ ẩn mình), không quen nhận được sự chú ý. Thay vào đó, họ khoe khoang về đứa con vô cùng tài giỏi của họ. Thông thường con của họ quả nhiên tài năng và xứng đáng được tán thưởng, nhưng đôi khi các ông bố bà mẹ này cũng làm quá. Việc thần tượng hóa quá mức một đứa con như thể nó hoàn hảo và đặc biệt có thể khiến đứa trẻ trở thành người ái kỷ trong tương lai.

• Các tác động của tình yêu có điều kiện và tình yêu vô điều kiện
Phần lớn mọi người thích được người khác nhìn nhận một cách thực tế và được yêu thương một cách vô điều kiện. Nếu trẻ nhận ra rằng bố mẹ chúng chỉ coi trọng chúng vì chúng đặc biệt, điều này có thể góp phần làm trẻ bất an. Trong cuộc sống không ai có thể chiến thắng mãi. Không ai có thể giỏi hơn người khác ở mọi phương diện.
Những đứa trẻ được cha/mẹ thần tượng hóa có thể nghĩ rằng chúng chỉ đáng được yêu khi chúng hoàn hảo và có giá trị cho người ta thần tượng chúng.

• Nhận thức và khiếm khuyết và sự hổ thẹn
Khi cha mẹ thần tượng hóa con cái họ, đứa trẻ có thể thấy xấu hổ vì chúng nhận ra được mình có khiếm khuyết. Việc này có thể khiến trẻ không ngừng vươn đến sự hoàn hảo và chứng minh rằng trẻ không có khiếm khuyết cũng như đáng được người ta thần tượng hóa.

• Sự ngưng phát triển của bản sắc thật
Trong quá trình này, trẻ có thể không nhận ra con người thật của mình, những thứ trẻ thật sự thích, những thứ trẻ thật sự ghét,… Thay vì khám phá những điều đó, trẻ có thể bị “trật đường” và chỉ dành thời gian làm những việc mà trẻ vốn đã làm tốt vì trẻ nghĩ rằng những việc đó giúp trẻ được bố mẹ công nhận.

Hệ quả: Bị cha mẹ thần tượng hóa quá mức có thể khiến trẻ có cái nhìn mất cân bằng về bản thân. Khi đó, trẻ dễ cho rằng những khiếm khuyết của bản thân là điều không thể chấp nhận và trẻ cố gắng để được xem là hoàn hảo. Việc này có thể biến trẻ trở thành người ái kỷ đúng nghĩa.

Đôi khi, những đứa trẻ này kháng cự lại vai trò “đứa trẻ vàng” và không trở thành ái kỷ, nhưng trẻ xấu hổ vì được khen ngợi quá mức. Trẻ cảm thấy áp lực bởi vai trò mà cha mẹ bắt trẻ đảm nhận trong gia đình.

Kiểu 4: Muốn con ngưỡng mộ mình
Một số đứa trẻ có cha/mẹ là một kẻ ái kỷ phô trương và người cha/mẹ này chỉ quan tâm và khen ngợi trẻ với điều kiện trẻ ngưỡng mộ và phục tùng họ. Những đứa trẻ này bị tiêm nhiễm các phẩm chất ái kỷ, nhưng lại không được thể hiện bản thân để đón nhận sự ngưỡng một từ người khác. Thay vào đó, vai trò của chúng trong gia đình là tôn thờ vô điều kiện sự vĩ đại của vị phụ huynh mắc chứng ái kỷ mà không được phấn đấu để bình đẳng hoặc để vượt qua những thành tựu của ông/bà ta.

Đây là môi trường gia đình có thể tạo ra những Covert/Closet Narcissist (người ái kỷ ẩn mình). Đứa trẻ nhận ra mình có những “phần thưởng” mà người ái kỷ mong muốn – sự quan tâm và lời khen ngợi – vì trẻ không công khai cạnh tranh với vị cha/mẹ ái kỷ và những “phần thưởng” này sẽ bị ngưng lại, cũng như trẻ sẽ bị hạ thấp phẩm giá nếu trẻ cố gắng một cách công khai nhằm được công nhận là người đặc biệt. Tất cả giá trị của trẻ trong gia đình chỉ là đóng vai trò người cổ vũ cho vị cha/mẹ ái kỷ thích phô trương.

Khi lớn lên, những đứa trẻ này thường thấy lung túng và ngại ngùng khi được mọi người chú ý, vì vậy tính ái kỷ và các vấn đề về lòng tự tin của trẻ ít lộ rõ trước mặt ai đó không hiểu nhiều về trẻ. Một số đứa trẻ thích ứng với vai trò này rất tốt và có thể đảm nhận vị trí hỗ trợ một kẻ ái kỷ phô trương nào đó mà trẻ ngưỡng mộ.

Lời kết: Bạn có thể thấy, một số môi trường gia đình có thể khiến những đứa trẻ trở thành kẻ ái kỷ. Có những trường hợp, trở thành kẻ ái kỷ đôi khi là giải pháp lành mạnh nhất mà trẻ có thể lựa chọn.

Triệu Khánh Ngọc – VietBeauty Magazine