Dạy con tuổi dậy thì

0
469

Bé con ngày nào không còn là một đứa trẻ nhưng vẫn chưa là một người lớn. bé có chuyển biến khá lớn về mặt tâm – sinh lý, có những câu hỏi hoặc những hành vi “chẳng giống ai” khiến cha mẹ đỏ mặt, lúng túng hoặc nổi giận lôi đình. Trước những biến đổi kỳ quặc, những thắc mắc chính đáng này, cha mẹ phải làm gì?

 


Những câu hỏi “không giống ai”

Theo các nghiên cứu khoa học, từ khi còn ở trong bụng mẹ, trẻ đã luôn học hỏi, thu thập thông tin, tìm hiểu thế giới xung quanh. Khi trẻ được sinh ra, khả năng này càng phát huy. Trẻ lớn dần biết cách nhặt nhạnh các thông tin cần thiết nhất rồi sàng lọc, lưu trữ vào bộ nhớ của mình chờ một ngày nào đó để … làm sáng tỏ vấn đề. Hằng ngày, cha mẹ, người lớn vô tư trò chuyện, thực hiện những hành vi “kỳ quặc” trước mặt trẻ và ung dung cho rằng trẻ còn nhỏ chẳng hiểu gì.
Thật ra, hầu hết những hành vi ấy đều được trẻ ghi nhận và lưu vào bộ nhớ. Một ngày đẹp trời nào đó, những câu hỏi vớ vẩn, chưa hợp tuổi của trẻ bật ra làm phụ huynh hoảng hốt và thẹn thùng. Một đứa trẻ 5 tuổi đang bơi bì bõm trong hồ chợt hét toáng lên: “Ba mẹ! Ba mẹ đẻ cho con một đứa em nha!”. Hàng trăm cặp mắt hiếu kỳ đổ dồn vào đôi vợ chồng trẻ khiến họ chỉ muốn độn thổ.

Cha mẹ – con cái và kiến thức giới tính
Kiến thức giới tính rất cần thiết cho trẻ để làm người lớn nhưng kiến thức giới tính trần trụi như thế có thể sẽ làm vẩn đục tâm hồn trong sáng của bé con yêu quý. Đây là nguyên nhân khiến rất nhiều bậc phụ huynh lo nghĩ, trì hoãn không biết nói sao với con. Một người mẹ kể khi mình vào tuổi dậy thì, cha mẹ cũng lần lữa mãi nên khi hành kinh lần đầu chị vẫn chưa được chuẩn bị tinh thần, cứ nghĩ có lẽ do kiếp trước làm nên tội ác nên kiếp này bị phạt. (?)
Một gia đình khác kể con trai đột nhiên nói với mẹ bằng giọng rất hùng hồn: “Mẹ ơi! Con bị xuất tinh sớm rồi!” Bình tĩnh, người mẹ hỏi con xem xảy ra chuyện gì. Thì ra, thằng bé đã bước vào tuổi dậy thì, cơ quan sinh dục của nó bắt đầu tiết ra thứ chất nhờn màu trắng mà y học gọi là tinh trùng. Và vì nó mới 11 tuổi nên nghĩ mình bị…xuất tinh sớm.
Theo các nhà tâm lý, khi trẻ đã đến tuổi dậy thì, cha mẹ nên thành thật, thẳng thắn trang bị cho con những kiến thức giới tính để con vững bước vào đời. Ở độ tuổi này, con như con hươu, con nai con ngơ ngác trên một cánh đồng cỏ bao la, xanh mượt. Nếu những con hươu, con nai này được che chở, hướng dẫn đi đúng đường, đúng cách, chúng sẽ không thấy sợ hãi, tự tin vượt qua những vực thẳm đen tối bên dưới vách đá để đến cánh đồng an toàn.

Những biến đổi về thể xác của tuổi dậy thì
Trong thời kỳ dậy thì, não thùy tiết ra một loại hormone kiểm soát sự phát triển tuyến sinh dục, buồng trứng của nữ và tinh hoàn của nam. Buồng trứng và tinh hoàn tiết ra những hormone khác làm phát triển những đặc tính thể chất của người nam và người nữ trưởng thành. Tinh hoàn sản xuất tinh trùng. Buồng trứng sản xuất trứng. Từ khi bé trai có tinh trùng và bé gái bị hành kinh thì cơ quan sinh dục của họ đã trưởng thành, có thể sinh em bé.
Bé gái bước vào giai đoạn dậy thì từ 9 – 12 tuổi, kết thúc vào khoảng 17 – 18 tuổi, sớm hơn bé trai khoảng 2 tuổi. Bé trai bắt đầu giai đoạn dậy thì từ khoảng 10 – 14 tuổi và kết thúc vào 19 – 20 tuổi. Ở lứa tuổi dậy thì, bé trai và bé gái đều có đặc điểm chung là lớn rất nhanh. Bé trai có thể cao thêm từ 8 – 15 cm mỗi năm, kéo dài khoảng 2 năm để đạt tầm vóc vĩnh viễn. Cũng trong giai đoạn này, bé gái vụt tăng lên 6 – 10 cm mỗi năm. Lúc đầu, bé gái có thể cao hơn bé trai cùng tuổi nhưng sau đó khoảng cách sẽ được rút ngắn rồi bị vượt qua.
Những thay đổi của cơ thể trong tuổi dậy thì xuất hiện quá đột ngột, mạnh mẽ đôi khi gây nên đau đớn do co rút trong các cơ bắp và xương. Trên mặt có thể xuất hiện mụn trứng cá… Hệ lông mao phát triển, đặc biệt nhiều nhất là ở vùng nách, mu và tay chân.

Những biến đổi ở bé trai tuổi dậy thì
Bé trai vào giai đoạn dậy thì mọc râu, ria mép, xuất hiện hiện tượng vỡ tiếng do kích thước dây thanh quản lớn hơn và dây thanh dài ra thêm 1/3 – nghĩa là thêm 1cm. Hiện tượng này sẽ mất sau 6 – 12 tháng. Vào cuối thời kỳ dậy thì, bé trai trở thành chàng thanh niên đạt tầm vóc “khủng” hơn nữ. Sức khỏe cơ bắp cũng ăn đứt nữ. Do đó, ít bị mắc bệnh truyền nhiễm hoặc bệnh thời tiết. Ở tuổi dậy thì, cùng với những bộ phận khác của cơ thể, cơ quan sinh dục nam gồm dương vật, bìu phát triển và thay đổi kích thước theo từng độ tuổi, tất nhiên, ngày càng oai phong hơn. Sự phát triển này chấm dứt khi nam giới hết giai đoạn dậy thì. Dương vật, bìu ở mỗi người có màu sắc, hình dạng, kích thước, cong, nghiêng bên trái hoặc nghiêng bên phải…khác nhau.
Vì vậy, không có chuyện “của tôi” dị dạng hơn “của người khác”. Dương vật không biểu hiện sức khỏe tình dục của người đàn ông và cũng không có ảnh hưởng gì trên việc sinh con nên không cần thắc mắc, so sánh. Dương vật có thể tự nhiên cương cứng và ban đêm có thể tự nhiên xuất tinh. Hiện tượng này được gọi là mộng tinh, là một hiện tượng rất bình thường mà tất cả các chàng trai đều trải qua. Tinh dịch là một chất lỏng do tinh hoàn và các tuyến sinh dục tiết ra, trong tinh dịch có tinh trùng, là những tế bào sinh sản của nam giới khi hợp với trứng của người nữ sẽ thành phôi thai và trở thành một đứa bé. Ở giai đoạn dậy thì, da tiết chất nhờn và ra nhiều mồ hôi hơn trước. Vì vậy, nếu mặt có mụn, nên tắm rửa hàng ngày và giữ da sạch sẽ để tránh nhiễm trùng, sẹo sau này.

Những biến đổi của bé gái tuổi dậy thì
Trong thời kỳ dậy thì, bé gái cảm thấy đau và khó chịu ở ngực vì ngực nhu nhú “trái chanh”. Quầng vú sẫm và dày hơn. “Núi đôi” thường không phát triển đều, ngực bên phải sẽ to hơn ngực bên trái một chút nên không cần phải lo lắng mình bị dị tật. Mẹ nên tập cho bé mặc áo ngực hoặc áo lót để bảo vệ ngực. Giai đoạn này, cơ quan sinh dục của bé gái phát triển mạnh, tất cả các bộ phận như môi lớn, môi nhỏ, âm vật, âm đạo đều lớn dần lên. Bên trong cơ thể, âm đạo, tử cung, buồng trứng cũng bắt đầu hoạt động, thực hiện các chức năng tiết hormone sinh dục và phóng noãn. Niêm mạc tử cung bắt đầu tăng trưởng và tự thải theo chu kỳ kinh nguyệt. Kinh nguyệt là một trong những dấu hiệu quan trọng đánh dấu thời kỳ từ bé gái chuyển sang thiếu nữ và từ đó, các em đã có thể làm mẹ. Lần đầu tiên có kinh, một số bé gái do chưa chuẩn bị tâm lý sẵn sàng đã tỏ ra hốt hoảng sợ hãi dẫn tới hậu quả bị stress về tâm lý: ngại tiếp xúc với bạn bè, xấu hổ…rồi tự ý chăm sóc vùng kín trong sự thiếu hiểu biết dẫn tới hậu quả xấu đó là bị viêm nhiễm âm đạo.

Những biến đổi tâm lý ở tuổi dậy thì
Trẻ ở giai đoạn dậy thì chú ý nhiều đến kiểu cách quần áo, đầu tóc để tạo sự hấp dẫn, xinh đẹp. Sự hấp dẫn này khá mạnh mẽ làm chính trẻ cũng xúc động, băn khoăn.
Tuổi dậy thì phá vỡ sự cân bằng vốn rất vững chắc trong tuổi nhi đồng khiến trẻ cảm thấy bất hạnh, buồn chán, mất lòng tin, dữ tợn, hoặc hân hoan vui vẻ mà không vì lý do nào cả.
Trong giai đoạn dậy thì, trẻ thích tranh luận, nhất là với người khác giới.
Nhu cầu giao tiếp bạn bè phát triển rất mạnh, trở thành một phần rất quan trọng của cuộc sống để trẻ dần quen với xã hội và thực hành giao tiếp với mọi người. Tuổi dậy thì là lúc học hỏi cách ứng xử, cách yêu thương mọi người.
Trẻ muốn được đối xử như người lớn, không còn muốn luôn có bố mẹ bên cạnh. Trẻ thích tự mình chọn bạn, ăn mặc theo cách của mình, thức khuya, tự mình điều khiển chính mình. Trẻ cảm thấy thất vọng hoặc buồn bực vì cha mẹ dường như không công nhận rằng mình “đã trưởng thành”. Tuy nhiên, trẻ không nhận thức được rằng cha mẹ có rất nhiều kinh nghiệm trên đường đời và những lời khuyên của cha mẹ là nền tảng vững chắc để trẻ phát triển thành một người tốt, đáng yêu và đáng được tôn trọng.
Hormone sinh dục tác động đến tâm lý khiến nam nữ dậy thì biết mơ mộng, biết “để ý” những đối tượng đáng yêu. Đó là cảm xúc trong sáng, nhẹ nhàng. Trẻ thường ngộ nhận đây là tình yêu. Nhưng các nhà tâm lý học cho rằng đây chỉ là những cảm xúc đầu đời. Những cảm xúc này rất quan trọng trong việc hình thành cảm xúc với người khác giới sau này chứ hoàn toàn không phải là tình yêu. Theo khảo sát, đối tượng là xao động cảm xúc đầu đời của trẻ ở độ tuổi dậy thì thường mang dáng vẻ, tính tình của chính trẻ hoặc cha mẹ hoặc người thân yêu của trẻ.

Ý thức tình dục
Theo quy luật tự nhiên, trẻ muốn hiểu biết về cơ thể của mình và người khác giới. Đó là yêu cầu chính đáng. Vì vậy, như đã nói trên, cha mẹ nên hướng dẫn cho con. Thanh thiếu niên có thể đàng hoàng tìm hiểu thông tin muốn biết từ nhiều nguồn lành mạnh như cha mẹ, bạn bè, sách vở, các trang thông tin…

Cha mẹ nên dạy con những gì?
Một số nội dung chính cần giáo dục cho con trẻ khi bước vào tuổi dậy thì là những chuyển biến về mặt tâm – sinh lý, chu kỳ kinh nguyệt, quan hệ tình dục, nguyên nhân dẫn đến mang thai, các biện pháp phòng tránh thai, thủ dâm, các bệnh lây lan qua đường tình dục (đặc biệt là AIDS), tác hại của việc nạo hút thai hoặc buộc phải sinh non ở trẻ vị thành niên…