3 lý do độc hại đằng sau việc làm một giver

0
36

Những giver (tạm dịch: người cho đi; người làm nhiều điều tốt cho những người và/hoặc sinh vật khác) được xem là tài sản quý cho xã hội ở nhiều cấp độ. Họ giúp đỡ những người thân cận họ nhất, và/hoặc giúp đỡ ai đó không thân thiết, không ở gần họ, thậm chí là họ không quen biết – những ai cần sự giúp đỡ của họ. Giving (việc cho đi) có nhiều lợi ích cho sức khỏe chủ thể: giúp chủ thể an lành về tâm lý cũng như có sự phát triển về tinh thần. Các giver thường được ca ngợi về đức tính selflessness (biết sống cho người khác), altruism (lòng thương người) và kindness (lòng tốt). Tuy nhiên, trong một số trường hợp, hành vi cho đi cũng có mặt tối của nó. Mặt tối đó là những động cơ không-mấy-đẹp của việc cho đi.


Ảnh: Toa Heftiba / Unsplash

Muốn làm “thánh tử đạo”
Việc cho đi có thể là một biểu hiện ngược của narcissism (tính ái kỷ. Người cho đi đóng vai một martyr (thánh tử đạo), với lòng thương người cao ngút trời được phô ra cho mọi người cảm phục. Khi đó, người “nhận” sẽ phải gánh cảm giác tội lỗi hoặc bị người “cho” bóp nghẹt tinh thần bằng những hy sinh mang tính phô trương của mình. Việc quá nghĩ đến bản thân khi chủ thể cho đi có thể tạo cho chủ thể những kỳ vọng thiếu thực tế rằng người khác phải đánh giá cao cỡ nào hành động cho đi của họ. Việc này có thể khiến chủ thể thường xuyên bị căng thẳng thần kinh (một biểu hiện chung của tính ái kỷ) cũng như làm sức khỏe tinh thần và thể chất của chủ thể không được cao.

Thiếu tự tin
Cũng có khi hành vi rộng lượng cho đi này xuất phát từ việc chủ thể có self-esteem (lòng tin vào bản thân) kém. Trong trường hợp này, chủ thể tin rằng họ sẽ chỉ được người khác yêu mến nếu họ làm điều gì đó cho người khác. Sự quên mình quá mức này khiến chủ thể xem nhẹ các nhu cầu của chính họ. Cho rằng bản thân có giá trị thấp sẽ làm cản trở quá trình trưởng thành và phát triển tâm lý của chủ thể. Những người như vậy thường bị người xung quanh đánh giá là “sweet, but boring” (“tốt tính, nhưng tẻ nhạt”). Vì thế, kiểu hành vi này thường tạo nên những mối quan hệ kém sâu sắc với người khác, và cuối cùng là bị người khác khước từ.

Có qua có lại
Một động cơ khác khiến ai đó đóng vai người cho đi đó là để đổi chác: họ làm cho người khác điều gì đó, để người khác giúp lại họ khi họ cần. Kiểu người cho đi này luôn muốn có sự sòng phẳng giữa thứ họ đã làm cho người khác và thứ người khác nợ họ. Mối quan hệ này như một dạng “làm ăn” hơn là một tình bạn, một cuộc hôn nhân, một mối quan hệ gia đình hoặc một mối quan hệ giữa người với người nào khác.

Dù là chủ thể cho đi vì muốn làm thánh nhân, vì thiếu tự tin hay vì muốn đổi chác, tất cả các hình thức cho đi này đều là bệnh lý và có thể gây xói mòn các mối quan hệ. Những kiểu cho đi này có thể tạo nên sự tức giận, nỗi thất vọng và cảm giác tội lỗi – ở cả người cho lẫn người nhận. Đây có lẽ là lý do vì sao một số công trình nghiên cứu nhận thấy rằng việc cho đi có thể có liên hệ với những hệ quả tiêu cực, như cảm giác bị quá tải hoặc cảm giác gánh nặng bởi các vấn đề của người khác, hoặc thấy bực bội, đặc biệt là khi các bên trong mối quan hệ không có sự đầu tư tương xứng cho nhau.

Hành vi cho đi là hành vi tích cực và được đánh giá cao. Nhưng cho đi để thu lại cái gì đó, dù là để tỏ ra mình thánh thiện ơn người, để bù đắp cho sự thiếu tự tin, hoặc để trao đổi, thì không được khuyến khích. Việc cho đi trong những tình huống này mang sự tính toán chứ không phải xuất phát từ lòng tốt thật sự. Các động cơ “u ám” này của việc cho đi sẽ dẫn đến mệt mỏi và khiến người trong cuộc cảm thấy không hạnh phúc – dù là trong hôn nhân, quan hệ cha mẹ – con cái, cho đến quan hệ công việc, tình bạn bè. Những động cơ này làm mất đi sự tốt đẹp của hành vi cho đi, và chỉ khiến cả người cho lẫn người nhận nếm trải dư vị đắng chat của nó.

Tuy nhiên, thành thật mà nói, tất cả chúng ta đều từng cho đi với những động cơ không mấy đẹp này, ít ra là ở một mức độ nào đó. Hiếm người nao có thể sống thánh thiện như Mẹ Theresa. Nhưng, nói vậy không phải là lên án chúng ta, mà là để thừa nhận sự yếu đuối và không hoàn hảo trong bản chất con người. Tuy nhiên, nhằm làm sâu sắc thêm mối quan hệ giữa chúng ta với người khác, để sống một cách chân thật, và để bản thân trưởng thành về mặt tinh thần, chúng ta phải ghi nhận và ý thức những mặt tối trong bản chất của mình. Lần tới nếu bạn thấy căm phẫn, tức giãn hoặc cảm thấy nặng nề về bạn đời, con cái, cha/mẹ, hay một người bạn của bạn vì họ không coi trọng những gì bạn làm cho họ, hãy tự hỏi bản thân: “How am I giving?” (“Tôi đang cho đi kiểu nào?”). Cho đi với một tấm lòng thuần khiết có thể là điều bất khả thi – nhưng niềm vui khi làm điều tốt cho ai đó nhiều khi cũng đủ để bạn làm vậy rồi.

Triệu Khánh Ngọc – VietBeauty Magazine